De figuur van de dochter van de duivel doorkruist de literatuur, de cinema en het Europese folklore in zeer verschillende vormen. Wat onderscheidt een filmadaptatie van een roman die geworteld is in het sociaal realisme, en hoe draagt hetzelfde archetype tegenstrijdige betekenissen volgens het medium? Dit is wat de confrontatie tussen recente werken die dit motief mobiliseren, mogelijk maakt.
Folklore van Edinburgh en stedelijke hekserij: de vergeten voedingsbodem van de mythe
De concurrenten die de dochter van de duivel behandelen, concentreren zich op de samenvatting van de plot of de technische fiche van een film. Geen van hen gaat terug naar het historische substraat dat deze mythe voedt. De roman van Jenni Fagan, gepubliceerd onder de titel De Dochter van de Duivel, situeert zijn actie in een fictief gebouw aan de Royal Mile in Edinburgh, maar de keuze is allesbehalve willekeurig.
Ook interessant : Begrijpen en reageren op de waarschuwingslampjes van het dashboard van de Clio 3
De steegjes en onhygiënische gebouwen die de Royal Mile in de 19e eeuw omringden, hebben een rijke folklore gevoed, gemaakt van pacten met de duivel en familiale vervloekingen. De Schotse volksverhalen kenden de oudste gebouwen spookverhalen toe die verband hielden met de ellende van hun bewoners. Fagan benut deze herinnering door van zijn gebouw een volwaardig personage te maken, doorkruist door een eeuw aan drama’s.
Om de oorsprong van de dochter van de duivel op Familles Connectées te verdiepen, moet men terug naar deze laag van lokale folklore die de hedendaagse fictie heractiveert. De roman van Fagan beperkt zich niet tot het hernemen van een archetype: hij verankert het in een echte geografie waar hekserij historisch diende om de marginaal te duiden.
Ook interessant : De must-haves voor het inrichten van je huis: tips en praktische adviezen
Roman, film, telefilm: vergelijkende tabel van werken rond de dochter van de duivel
Verschillende werken dragen een identieke of zeer nabije titel, wat vaak voor verwarring zorgt. De onderstaande tabel maakt het mogelijk om de benaderingen te onderscheiden.
| Werk | Formaat | Jaar | Hoofdhoek | Register |
|---|---|---|---|---|
| De Dochter van de Duivel (Jenni Fagan) | Roman | 2021 (OV) / Franse vertaling | Sociale kritiek, Schotse folklore, intergenerationele overdracht | Magisch realisme |
| De dochter van de duivel (film) | Film | 2017 | Onderwijsinstelling, suspense | Thriller / horror |
| The Devil’s Daughter | Telefilm | 1973 | Bezetting, demonisch pact | Classic horror |
Het register varieert van psychologische thriller tot magisch realisme. De telefilm van 1973 past binnen de golf van Amerikaanse satanische horror, met Shelley Winters in de hoofdrol. De film van 2017 transposeert het motief naar een hedendaagse schoolsetting. De roman van Fagan daarentegen bouwt een verhaal op over een hele eeuw.
Sociale kritiek achter de demonische figuur: wat Jenni Fagan echt vertelt
De dochter van de duivel bij Fagan is geen bovennatuurlijke creatie in de klassieke zin. Ze arriveert in Edinburgh in 1910, roeit op een kist, en draagt een muts die twee kleine hoorns verbergt. Haar vader heeft haar verkocht aan de eigenaar van een gebouw om het kind van zijn onvruchtbare vrouw te dragen. Het oorspronkelijke pact zet een vloek in gang die zich over honderd jaar ontvouwt.
Elke decennium van de 20e eeuw wordt verteld door een andere bewoner van het gebouw: een taxidermist die geobsedeerd is door het maken van een zeemeerminskelet, een zestigjarige medium, de leider van een bende die in oorlog is met de triades, een werkloze mijnwerker die allergisch is voor licht, een spionne die gefascineerd is door vrouwelijke piloten.
Gentrificatie en institutioneel geweld
Verschillende Engelstalige critici merken op dat Fagan de figuur van de dochter van de duivel gebruikt om zeer concrete realiteiten aan te pakken:
- De gentrificatie van Edinburgh, die geleidelijk de herinnering aan de arbeiderswijken waar de roman zich afspeelt, uitwist
- Het huiselijk en institutioneel geweld tegen vrouwen, dat van generatie op generatie wordt doorgegeven als een vorm van seculiere vloek
- De marginalisering van kwetsbare bevolkingsgroepen, die door de decennia heen uit het stadscentrum worden geduwd
De “dochter van de duivel” functioneert hier als een symbool van klassenverzet, niet als een figuur van angst. De personages die Fagan “outsiders” noemt, zijn geen passieve slachtoffers: ze staan centraal in het verhaal en de Geschiedenis.
Satanische horror in de cinema en sociaal realisme in de literatuur: twee tegengestelde gebruiken van hetzelfde archetype
De telefilm van 1973 en de roman van Fagan delen een titel, maar hun narratieve mechanismen verschillen op alle vlakken. In de telefilm is de dochter van de duivel een externe bedreiging die een huis binnendringt. De angst ontstaat door de inbreuk. Bij Fagan is de bedreiging al aanwezig: ze ligt in de sociale structuur zelf, in de armoede, in de machtsverhoudingen tussen eigenaar en huurders.
De film van 2017 komt dichter bij de schoolthriller. Rose en Kat, die in een prestigieuze instelling worden vastgehouden, bewegen zich in een gesloten omgeving die doet denken aan de gotische kostscholen uit de Europese horror cinema. De spanning berust op isolatie en geheimen, niet op sociale kritiek.
De roman daarentegen legt de registers over elkaar. Fagan wisselt grote historische gebeurtenissen en kleine details van het dagelijks leven af, wat het verhaal een textuur geeft die het filmformaat uit noodzaak samenperst. De overgang van het ene decennium naar het andere, verdieping per verdieping, creëert een architectonische structuur die de cinema niet reproduceert.
Waarom de dochter van de duivel een actief literair motief blijft
Het motief van de duivelse afstamming raakt niet uitgeput omdat het zich leent voor vernieuwde lezingen. In de jaren ’70 diende het de horror cinema na Rosemary’s Baby. In de jaren 2020 draait Fagan het om om een sociale roman te produceren die het fantastische leent zonder er volledig aan toe te geven.
- De Schotse folklore biedt een geografische en historische verankering die de Amerikaanse adaptaties niet benutten
- De intergenerationele overdracht van trauma vervangt de bezetting als narratieve drijfveer
- De figuur van de duivel wordt een metafoor voor het kapitalisme en uitbuiting, geen bovennatuurlijke entiteit om tegen te vechten
Deze verschuiving van horror naar sociale kritiek gedragen door een fantastische verbeelding verklaart waarom het motief blijft leiden tot zeer verschillende werken onder dezelfde titel. De volgende adaptatie of herschrijving van de dochter van de duivel zal de angsten van zijn tijd weerspiegelen, zoals elke vorige dat heeft gedaan.